Ыраас, сырдык балыыһа эйгэтэ угуйбута…
Опубликовано: 15.07.2022 в 17:21

Былыр-былыргыттан дьиэ кэргэн туллар тутааҕа – дьахтар. Кини баар буолан иэримэ дьиэ сылаас, ыраас. Оттон итини барытын чэгиэн, чөл туруктаах эрэ дьахтар баар гынар. Дьахтар доруобуйата – норуот инникитэ. Урукку олоххо дьахтар доруобуйатын умнан туран, күүстээх үлэҕэ умса түһэр эбит буоллаҕына, аныгы кэмҥэ хас биирдии кыыс оҕотуттан саҕалаан бэйэлэрин доруобуйаларыгар болҕомто ууран куруук көрүнэллэр, көрдөрүнэллэр.

 

Гинеколог күнүн көрсө дьахтар доруобуйатыгар олоҕун анаабыт, кинилэр чэгиэн-чэбдик буолууларыгар сүҥкэн өҥөлөөх Саха республикатын үтүөлээх бырааһа, Саха республикатын уонна Российскай Федерация доруобуйа харыстабылын туйгуна, үрдүк категориялаах акушер-гинеколог Евдокия Николаевна Москвитиналыын сэһэргэстибит.

 

— Евдокия Николаевна, үтүө күнүнэн! Үрүҥ халааттаах аанньал буоларга хаһааҥҥыттан санаммыккыный?

— Быраас буоларга өссө оскуолаҕа сылдьан санаммытым. Ийэм Ираида Лазаревна 1951 с. Дьокуускайдааҕы фельдшерскэй-акушерскай оскуоланы (ЯФАШ) үөрэнэн бүтэрэн, фельдшер-акушерка диэн идэлээх олоҕун тухары үлэлээбитэ. Кинини да көрөн уонна ыраас, стерильнэй, сырдык балыыһа эйгэтин, эмп, биинтэ, хлор сытын сөбүлээн.

 

— Үлэҥ бастакы хардыыларын туһунан…

— Дьокуускайдааҕы государственнай университет медицинскэй факультетын 1977 с. 150 киһиттэн 12 буолан үөрэнэн акушер-гинеколог идэлээх бүтэрбиппит. Дойдубар Эдьигээн балыыһатыгар үлэбин саҕалаабытым. Саҥа саҕалыыр бырааска элбэх ыарахаттары көрсүбүтүм буолуо да, бэл, бииргэ үлэлиир коллегаларым, уопуттаах хирург быраастар көмөлөрүнэн акушерскай уонна гинекологическай операциялары оҥорорго үөрэммитим. Дьахтары төрөтөргө ыксаллаах түгэннэргэ уопуттаах аҕам саастаах акушеркаларым күүс-көмө, сүбэ-ама буолаллара. Кинилэртэн эмиэ олус элбэххэ үөрэммитим. Хоту оройуон буолан, туох да туораттан көмөтө суох барытын бэйэбит миэстэтигэр быһаарарбыт. 13 сыл этэҥҥэ, туох да алдьархайа суох, үлэлээн, улахан уопуттаах киһи 1990 сыллаахха Нам улууһугар көһөн кэлбиппит.

 

— Уустук, ол эрэн умсугутуулаах идэни баһыйарга туох хаачыстыба нааданый?

— Биһиги үлэбит дьахтар төрөөһүнүттэн ураты суһал сулууспа ахсааныгар киирсэр. Төрүүр да дьахтар доруобуйата араастаах буолар. Төрөөһүҥҥэ быраас суһал көмөтө наада буолара кэмэ суох элбээтэ. Ол иһин акушер-гинеколог толору бэлэмнээх уонна түргэнник быһаарыныыны ылынар, саарбахтаабакка, саараабакка көмөнү тобула охсуохтаах, өссө акушерскай сулууспа медперсоналын үлэтэ быһаарыылах, тып-тап чуолкай буоларын ситиһиэхтээх.

Аны туран, биһиги көрөр-истэр, эмтиир, төрөтөр дьоммут эмиэ араастар: уйан да, кытаанах да ньиэрбэлээх, симик да, тыллаах да, хорсун да, хоргус да дьахталлар, кыргыттар, ийэлэр, эбэлэр. Итинник араас майгылаах дьону кытта биир тыл, сылаас сыһыан тобулан үлэлиэхпитин наада. Хас биирдиилэригэр туһаайбыт этиибит, эппиппит улахан дьайыылааҕын умнуо суохтаахпыт. Эйиэхэ итэҕэйэр, эрэнэр буоллахтарына барыта этэҥҥэ буолар, үтүөрэллэр, холкутук төрүүллэр.

 

— Ханнык баҕарар үлэҕэ сыыһа-халты тахсыан сөп. Оннук түгэн баар дуо?

— Хас биирдии быраас бэйэтин алҕаһын, кимиэхэ эрэ кыайан көмөлөспөтөҕүн сүрэх бааһа оҥостон илдьэ сылдьара мэлдьэҕэ суох. Ордук урут УЗИ, КТГ диэн көмө аппараттар суохтарына, «кризиһи» эрдэ билбэккэ сөптөөх көмө оҥоһуллубатах түгэннэрэ бааллар.

Биир бэйэм 4 төгүл «эрдэ операциялаан ылларбын этэҥҥэ буолуохтара эбитэ» диэн сүрэх бааһа оҥосто сылдьар түбэлтэм баар.

Ол гынан баран, барыта эриэ-дэхси буолбат, быраас таҥара буолбатах, кыайбат ыарыылара эмиэ баар буоллахтара дии.

 

— Урукку уонна билиҥҥи медицина уратылаах бөҕө буоллахтара дии. Эһиги даҕаны аныгы олоҕу кытта тэҥҥэ хардыылыыгыт. Оннук тэҥнээн көрдөххүнэ?

— Билигин киһини төрөтүү биллэ уларыйа турар. Дьиҥэр киһи-сүөһү хайдах айылҕалаахтарынан төрөөн-ууһаан кэллэхтэрэ. Улахан уларыйыы суох да буоллар, билигин барытыгар саҥа технология, программалар, боротокуоллар сурулланнар олус уустугурдаллар дии саныыбын. Айылҕа ыйааҕынан буолбакка, барыта киһи дьайыытынан ыыта сатыыллар. УЗИ, КТГ, томограмма, онтон да атын технологиялар көмөлөрүнэн билигин киһини үөскүөҕүттэн курдары көрөр буоллубут. Эрдэттэн дьиэги булан көннөрө сатааһын, эбэтэр бириигэбэр таһааран элбэхтик айылҕаҕа булкуһуу, орооһуу буолар. Мин ону соччо сөбүлээбэппин.

 

— Үлэҕиттэн биирдэ эмит хал буолан, идэҕин уларытар санаа киирбитэ дуу?

— Үлэбиттэн олох хал буолбаппын. Эдэрбэр роддомҥа да, приемҥа да үөрэ-көтө кэлэрим. Обход оҥорон, ыарыһахтарбын кытта кэпсэтэрим, чуолаан көрөрбүн-истэрбин, диагноз туруорарбын олус астынар этим. Саҥаттан саҥа ыарыһах үтүөрэн, үөрэн, махтанан тахсара онно төһүү буолара буолуо. Үлэбиттэн астынарым кэмэ суох, ордук саҥа киһичээн төрүүрэ – кини маҥнайгы хаһыыта, ытаан бэбээрэрэ, дьикти минньигэс сыта – туохха да тэҥнэммэт дьол.

2013 сылтан аны перинатальнай УЗИ чинчийиигэ көһөммүн олохпун уһаттым, үлэбин саҥа сүүрээнинэн байыттым. Бу үлэм өссө саҥа, умсугутуулаах, интэриэһинэй уонна категориябын өссө үрдэтэр буолла. Арай сааһыран, наһаа өр үлэлиир наадата дуу, суох дуу диэн санаа киирэр буолла. Быйыл уопсайа акушерскай сулууспаҕа үлэлээбитим 45 сыла буолла.

 

— Иллэҥ кэмҥэр тугунан дьарыктанаргын сөбүлүүгүн?

— Онон 45 сыл үлэлээн баран, сынньалаҥҥа да бардахпына сөбүлээн дьарыгырар үлэлэрдээхпин. Саха дьахтара буолан кыратык иистэнэбин, баайабын. Соторутааҕыта ютюбтан таҥалайдыы быысапкалыырга үөрэнним, эдэр эрдэхпиттнэ үҥкүүнэн таптаан дьарыктанабын. Саҥаҕа үөрэнэрбин олус сөбүлүүбүн, өссө да туохха эмит үөрэниэм турдаҕа.

 

— Дьиэ кэргэниҥ туһунан…

— Дьиэ кэргэним – мин кириэппэһим, күүс-уох ылар сирим. Кэргэним Николай Николаевич учуутал, директор буолан, оҕолорбутун иитиигэ-үөрэттэриигэ тутаах киһибит. Кыргыттарбыт бары үрдүк үөрэхтээх, үлэлээх дьон. Билигин үс сиэммитин иитэллэригэр моральнай көмө буолабыт. Толору дьоллоох олоҕу, доруобайдык, уһуннук өйөһөн-өйөнсөн, туһалаахтык сылдьыаҕы баҕарыллар.

 

— Биир идэлээхтэргэр баҕа санааҥ…

— 32 сыл үлэлээн кэлбит коллективым акушер-гинеколог быраастара республикаҕа инники күөҥҥэ сылдьар специалистар буолаллар. Роддом сэбиэдиссэйэ Иванова Лена Константиновна, женскай консультация акушер-гинеколог быраастара Шапошникова Сардана Антоновна, Дьяконова Туяра Николаевна, Атласова Раиса Юрьевна – бары үрдүк категориялаах быраастар, Саха республикатын доруобуйа харыстабылын туйгуннара.

Бүгүҥҥү бэлиэтэнэр күммүтүгэр биир идэлээхтэрбэр бэйэм курдук идэлэрин өрө тутан, таптыыр үлэлэригэр элбэх үрдүк ситиһиилэнэллэригэр баҕарабын. Бииргэ тутуһан, көмөлөсүһэн иллээх, бигэ туруктаах коллективкытын өрө тута сылдьыҥ. Сүрэхпитинэн ыалдьар, дууһабытынан долгуйар, көрөр-истэр, эмтиир, төрөтөр оҕолорбут, ийэлэрбит, бары далбар хотуттарбыт чэгиэн-чэбдик, доруобай буоллуннар!

Решаем вместе
Не смогли записаться к врачу?